Ինչպես մոտիվացնել հարազատին վերականգնման համար․ ընտանեկան ինտերվենցիա

Ինչպես է ընտանիքը մասնագետի աջակցությամբ պատրաստվում խոսակցությանը, սահմանում պայմաններն ու օգնում կախվածություն ունեցող մարդուն ընտրություն կատարել:

Ընտանեկան ինտերվենցիան կարող է օգնել այն իրավիճակում, երբ համոզումները, վեճերը և սպառնալիքները այլևս արդյունք չեն տալիս։ Այն ընտանիքին հնարավորություն է տալիս միասնական դիրք զբաղեցնել և կախվածություն ունեցող մարդուն առաջարկել կոնկրետ վերականգնման ուղի։Երբ հարազատ մարդը տառապում է կախվածությունից, ընտանիքը հաճախ տարիներ շարունակ փորձում է ազդել նրա վրա համոզելով, վիճելով, վերջնագրեր ներկայացնելով կամ, հակառակը, լուռ համբերելով։

Բայց այս ամենը հաճախ չի աշխատում։ Կախվածություն ունեցող մարդը չի լսում հարազատներին, ժխտում է խնդիրը, խոստանում է փոխվել և կրկին սայթաքում է։ Ընտանիքն աստիճանաբար ուժասպառ է լինում, իսկ հիվանդությունը շարունակում է զարգանալ։

Վերականգնման գործընթացը սկսելու առավել արդյունավետ եղանակներից մեկը ընտանեկան ինտերվենցիան է։

Սա կառուցվածքային հանդիպում է, որի ընթացքում ընտանիքը մասնագետի աջակցությամբ ազնվորեն և սիրով կախվածություն ունեցող մարդուն պատմում է նրա վարքի հետևանքների մասին և առաջարկում արդեն նախապես պատրաստված վերականգնման ուղի։

Սա հարձակում չէ, այլ հոգատարության դրսևորում։

Այս հոդվածում կքննարկենք, թե ինչ է ընտանեկան ինտերվենցիան, ինչպես պատրաստել այն և ինչ է տեղի ունենում դրանից հետո։

Ի՞նչ է ընտանեկան ինտերվենցիան և որն է դրա ուժը

Ինտերվենցիան սկանդալ կամ վերջնագիր չէ։ Սա կազմակերպված զրույց է, որի ընթացքում ընտանիքը դադարում է պասիվ դիտորդ լինելուց և ակտիվ դիրք է զբաղեցնում։

Ընտանեկան ինտերվենցիայի առանձնահատկությունն այն է, որ այն աշխատում է ոչ միայն կախվածություն ունեցող մարդու, այլ ամբողջ ընտանեկան համակարգի հետ։

Ընտանիքը դադարում է սպասարկել հիվանդությունը և ստեղծել պայմաններ, որոնցում կախվածությունը կարող է շարունակվել առանց լուրջ հետևանքների։ Փոխարենը հարազատներն այլ դիրք են զբաղեցնում և ստեղծում ընտրության իրավիճակ՝ բուժում կամ ընտանիքի հետ հարաբերությունների այն փոփոխությունները, որոնք կհետևեն բուժումից հրաժարվելու դեպքում։

Ինտերվենցիան պահանջում է նախնական պատրաստություն։

Զայրույթի, վիրավորանքի կամ հուսահատության վիճակում ինքնաբուխ զրույցը հաճախ հակառակ արդյունքն է տալիս․ կախվածություն ունեցող մարդը փակվում է, սկսում պաշտպանվել և ավելի խոր է ընկնում ժխտման մեջ։

Գրագետ անցկացված ինտերվենցիան ամբողջ ընտանիքի համատեղ աշխատանքն է մասնագետի աջակցությամբ, որը պահպանում է իրավիճակի նկատմամբ «թարմ հայացքը» և թույլ չի տալիս, որ ուժեղ հույզերը քանդեն կառուցողական երկխոսությունը։

Ինտերվենցիայի պատրաստումը՝ քայլ առ քայլ

1. Դիմեք մասնագետի

Հոգեբանը կամ ինտերվենցիայի մասնագետը կօգնի գնահատել իրավիճակը, ընտրել ռազմավարություն և պատրաստել ընտանիքին։

Ինքնուրույն ինտերվենցիա անցկացնելը չափազանց դժվար է․ ընտանիքի ներսում չափազանց շատ են կույր գոտիները, կուտակված վիրավորանքներն ու ուժեղ հույզերը, որոնք կարող են ազդել զրույցի ընթացքի վրա։

2. Հավաքեք թիմը

Սովորաբար ինտերվենցիային մասնակցում են 4–6 մարդ, ովքեր իսկապես կարևոր են կախվածություն ունեցող մարդու համար՝ ընտանիքի անդամներ, մտերիմ ընկերներ, հեղինակություն ունեցող մարդիկ կամ այլ նշանակալի անձինք։

Կարևոր է թիմում չներառել նրանց, ովքեր իրենք ակտիվ կախվածության մեջ են կամ զրույցի ընթացքում չեն կարող վերահսկել իրենց հույզերը։

3. Ուսումնասիրեք խնդիրը

Կարևոր է կախվածությունը հասկանալ որպես հիվանդություն, ոչ թե որպես բարոյական թուլություն, կամքի բացակայություն կամ բնավորության թերություն։

Առանց այս փուլի զրույցը շատ հեշտ կարող է վերածվել մարդու մեղադրանքի՝ հիվանդության և դրա հետևանքների մասին խոսելու փոխարեն։

4. Ընտրեք բուժման ծրագիրը

Մինչ ինտերվենցիան անցկացնելը անհրաժեշտ է նախապես ընտրել բուժման տարբերակը՝ վերականգնողական կենտրոն, օգնության ծրագիր կամ մեկ այլ համապատասխան ուղի։

Ցանկալի է նախապես պայմանավորվել ընդունվելու հնարավորության մասին։

Կախվածություն ունեցող մարդը պետք է լսի ոչ թե պարզապես․

«Դու պետք է բուժվես»։

Այլ կոնկրետ առաջարկ․

«Մենք տարբերակ ենք գտել։ Ահա թե որտեղ կարող ես գնալ։ Ամեն ինչ պատրաստ է, և բուժումը կարելի է սկսել արդեն վաղը»։

Որքան կոնկրետ է առաջարկը, այնքան քիչ տեղ է մնում որոշումն անվերջ հետաձգելու համար։

5. Պատրաստեք գրավոր ուղերձներ

Յուրաքանչյուր մասնակից նախապես գրում է իր ուղերձը։

Դրանում կարևոր է նկարագրել կոնկրետ իրավիճակներ, որոնցում կախվածությունը ցավ է պատճառել կամ լրջորեն ազդել է ընտանիքի կյանքի վրա, և խոսել սեփական զգացմունքների մասին։

Ավելի լավ է օգտագործել «Ես-հաղորդագրություններ»․ «Ես վախեցա, երբ դու…», «Ինձ ցավ պատճառեց, երբ…», «Ես անհանգստանում էի, երբ…»։

Այսպես մարդը լսում է ոչ թե հերթական մեղադրանքն իր հասցեին, այլ իր վարքի իրական հետևանքները հարազատների համար։

6. Որոշեք հրաժարման հետևանքները

Եթե կախվածություն ունեցող մարդը հրաժարվում է բուժումից, յուրաքանչյուր մասնակից նախապես որոշում է, թե ինչ է անելու հետագայում։

Օրինակ՝ դադարեցնել գումար տալը, այլևս չվճարել պարտքերը, խնդրել մարդուն առանձին բնակվել, սահմանափակել շփման որոշ ձևեր, դադարել նրա փոխարեն լուծել իր գործողությունների հետևանքները։

Այս մասին խոսում են ուղիղ, բայց առանց սպառնալիքների և պատժի։

Սա վրեժ չէ կախվածություն ունեցող մարդու նկատմամբ, այլ սահմաններ են, որոնք ընտանիքը սահմանում է սեփական պաշտպանության և նախկին սցենարը դադարեցնելու համար։

7. Անցկացրեք փորձնական հանդիպում

Մինչ բուն ինտերվենցիան կարևոր է նախապես մշակել ելույթների հերթականությունը, ուղերձների բովանդակությունը և զրույցի ընդհանուր տոնը։

Փորձնական հանդիպումն օգնում է մասնակիցներին չանցնել գոռոցի, փոխադարձ մեղադրանքների կամ ուժեղ հույզերի, որոնք կարող են խանգարել հանդիպման հիմնական նպատակին։

Ինչպե՞ս է անցնում ինտերվենցիան

Կախվածություն ունեցող մարդուն հրավիրում են հանդիպման՝ նախապես չբացահայտելով դրա իրական նպատակը։

Հանգիստ, չեզոք միջավայրում մասնակիցները հերթով կարդում են իրենց նամակները՝ ազնվորեն, առանց մեղադրանքների, հիմնվելով փաստերի և սեփական զգացմունքների վրա։

Դրանից հետո մասնագետը կամ հանդիպումը վարող անձը հստակ ձևակերպում է առաջարկը՝ կոնկրետ բուժման ծրագիրը, պայմաններն ու ժամկետները։

Կախվածություն ունեցող մարդը լսում է ոչ թե վերացական կոչ՝ «նոր կյանք սկսել», այլ օգնության պատրաստ տարբերակ, որից կարելի է օգտվել հենց հիմա։

Միաժամանակ նրան հայտնում են այն հետևանքների մասին, որոնք կլինեն, եթե նա հրաժարվի բուժումից։

Կարևոր է հանդիպումը չվերածել երկարատև սակարկության և անվերջ համոզումների։

Մարդուն առաջարկվում է որոշում ընդունել հենց տեղում։

Հոգեբանի դերը ինտերվենցիայի ընթացքում

Մասնագետը պարզապես «չի վարում» հանդիպումը։

Նա օգնում է ընտանիքին տեսնել սեփական կույր գոտիներն ու վարքային մոդելները, որոնք կարող են նպաստել կախվածության պահպանմանը։

Նա սովորեցնում է հարազատներին խոսել առանց մեղադրանքի՝ սեփական զգացմունքների և ապրումների միջոցով․ «Ես զգում եմ…», ոչ թե՝ «Դու նորից արեցիր…»։

Մասնագետը պահպանում է հանդիպման կառուցողական ընթացքը և թույլ չի տալիս, որ ուժեղ հույզերը գերակշռեն։

Նա աշխատում է դիմադրության հետ, որը ինտերվենցիայի ընթացքում գրեթե անխուսափելիորեն առաջանում է։

Եթե կախվածություն ունեցող մարդը հրաժարվում է բուժումից, հոգեբանը շարունակում է աջակցել ընտանիքին և օգնում հարազատներին պահպանել նախապես ընդունված որոշումները՝ կրկին չվերադառնալով փրկարարության։

Հենց մասնագետն է օգնում ընտանիքին դադարել գործել բացառապես ինտուիտիվ կերպով, քանի որ նման ինտուիտիվ արձագանքը հաճախ նշանակում է վերադարձ նախկին վարքային մոդելներին, որոնք ակամա աջակցում են հիվանդությանը։

Փոխարենը ընտանիքը սկսում է գործել ավելի գիտակցված և հետևողական։

Ի՞նչ է տեղի ունենում ինտերվենցիայից հետո

Եթե կախվածություն ունեցող մարդը համաձայնում է բուժմանը, սա ճանապարհի միայն սկիզբն է, ոչ թե ավարտը։

Թերենս Գորսկիի՝ սայթաքումների կանխարգելման ոլորտի հայտնի մասնագետներից մեկի մոդելի համաձայն, վերականգնման գործընթացն անցնում է մի քանի փուլով։

1. Անցումային փուլ

Մարդը սկսում է գիտակցել խնդիրը և ընդունել օգտագործումը դադարեցնելու անհրաժեշտությունը։

Առաջին անգամ ի հայտ է գալիս պատրաստակամություն ազնվորեն նայելու տեղի ունեցողին և ընդունելու, որ նախկին ապրելակերպը կործանարար է։

2. Կայունացման փուլ

Մարդն ընդունում է, որ ինքնուրույն կախվածությունը հաղթահարել չի կարողանում։

Տեղի է ունենում աբստինենտային վիճակի հաղթահարում, ֆիզիկական և հուզական վիճակի կայունացում և բուժման սկիզբ։

3. Վերականգնման սկզբնական փուլ

Տեղի է ունենում հիվանդության ավելի ամբողջական ընդունում, բուժման ծրագրի ընդունում և աշխատանք ժխտման հետ։

Մարդն աստիճանաբար սկսում է հասկանալ իր կախվածության առանձնահատկությունները և սովորել ապրել առանց նյութի։

4. Միջանկյալ փուլ

Այս փուլում մարդը սկսում է վերականգնել կախվածության հետևանքով առաջացած սոցիալական վնասները։

Նա վերականգնում է հարաբերությունները, աշխատանքը, ֆինանսական ոլորտը և սոցիալական կապերը։

Աստիճանաբար մարդը սովորում է ապրել առանց նյութի և ձևավորում սեփական աջակցության համակարգը։

5. Եզրափակիչ փուլ

Այս փուլում մարդը սկսում է ավելի խորությամբ հասկանալ մանկության ընթացքում ձևավորված դիրքորոշումները, կյանքի սցենարներն ու ներքին մեխանիզմները, որոնք կարող էին ազդել կախվածության զարգացման վրա։

Տեղի է ունենում խորքային համոզմունքների, սովորական արձագանքման ձևերի և ամբողջ ապրելակերպի փոփոխություն։

6. Ռեմիսիայի պահպանման փուլ

Սա շարունակական աշխատանք է սեփական անձի հետ, սայթաքումների կանխարգելում և հետագա անձնային աճ։

Գորսկին ընդգծում էր, որ յուրաքանչյուր մարդ ունի սայթաքման իր յուրահատուկ տրիգերները։

Այդ պատճառով այս փուլի հիմնական խնդիրներից մեկը դրանք ժամանակին ճանաչել սովորելն է և դժվար վիճակներն անցնելը՝ առանց նյութի օգտագործմանը վերադառնալու։

Հեղինակի մասին

Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդը — ընտանեկան հոգեբան է՝ մեծ գործնական փորձով։ Աշխատում է ամուսինների միջև կոնֆլիկտների, ծնող-երեխա հարաբերությունների դժվարությունների, ընտանեկան ճգնաժամերի և հարազատի կախվածության հետ կապված խնդիրների հետ։ Օգնում է ոչ միայն լուծել ընթացիկ կոնֆլիկտները, այլ նաև հասկանալ այն պատճառները, որոնք տարիներ շարունակ կարող են պահպանել լարվածությունը ընտանիքում՝ նպաստելով ավելի առողջ և կայուն հարաբերությունների ձևավորմանը։

Մասնագետի էջէ: Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդ