Ինչպես է կախվածությունը փոխում ամբողջ ընտանեկան համակարգը և ինչու միայն մեկ մարդու բուժումը հաճախ բավարար չէ:
Կախվածությունը ընտանիքում հաճախ աստիճանաբար փոխում է բոլոր անդամների վարքը, հարաբերությունները և դերերը։ Ընտանիքը կարող է աննկատ սկսել ապրել կախվածություն ունեցող մարդու շուրջ՝ կորցնելով սեփական սահմաններն ու բնական ռիթմը։
Երբ ընտանիքում հայտնվում է կախվածություն՝ ալկոհոլային, թմրամիջոցային կամ խաղային, հարազատներին հաճախ թվում է, թե խնդիրը վերաբերում է միայն մեկ մարդու։ Բայց իրականում այդ ուղեծրի մեջ հայտնվում են բոլորը։ Փոխվում են դերերը, փլվում են ծրագրերը, իսկ նախկին կանոնները դադարում են աշխատել։
Ժամանակի ընթացքում ընտանիքը սկսում է ապրել ոչ թե իր կյանքով, այլ կախվածության կյանքով։ Այն դառնում է ռեսուրս կախվածության պահպանման և զարգացման համար։ Եվ սա դաժանություն կամ թուլություն չէ։ Սա սեր է, որը սխալմամբ գնացել է ոչ ճիշտ ճանապարհով։
Այս հոդվածում կքննարկենք, թե ինչպես ճանաչել այս համակարգային թակարդը, ինչու է ընտանիքի համար դժվար միայնակ հաղթահարել այն և ինչ առաջին քայլ կարող է իրականում փոփոխությունների սկիզբ դնել։
Հիմնական նշանները
Դուք կարող եք ճանաչել այս իրավիճակը ձեր ընտանիքում, եթե՝ բոլոր խոսակցություններն ու ծրագրերը այս կամ այն կերպ պտտվում են կախվածություն ունեցող մարդու շուրջ՝ «Այսօր ինչպե՞ս է», «Կխմի՞», «Նորից սայթաքե՞լ է, թե՞ ոչ», դուք մշտապես զգում եք տագնապ, ամոթ կամ մեղքի զգացում, նույնիսկ երբ ոչինչ չի պատահել, երեխաները ընտանիքում իրենց տարիքին համապատասխան չեն պահում՝ դառնում են չափազանց «մեծահասակ» կամ, հակառակը, ինֆանտիլ, ձեզ թվում է, թե պտտվում եք նույն շրջանի մեջ՝ հույսը փոխարինվում է հիասթափությամբ, սերը՝ ատելությամբ, դուք արդարացնում եք կախվածություն ունեցող մարդուն ուրիշների և ինքներդ ձեր առաջ, թաքցնում եք նրա խնդիրները։
Ինչու է սա տեղի ունենում
Կախվածությունը համակարգային, ընտանեկան խնդիր է։ Այն ազդում է ոչ միայն մեկ մարդու, այլ ամբողջ ընտանեկան համակարգի վրա։ Եվ այստեղ կարևոր է տարբերել երկու մակարդակ։
Առաջին մակարդակը ընտանեկանն է՝ հայր, մայր, երեխաներ։ Այս մակարդակում ձևավորվում և կրկնվում են ընտանեկան սցենարները, դիրքորոշումները և համոզմունքները, որոնք որոշում են, թե ընտանիքի անդամներն ինչպես են փոխազդում միմյանց հետ։
Յուրաքանչյուրը անգիտակցաբար իր վրա է վերցնում որոշակի դեր՝ փրկողի, զոհի կամ հետապնդողի։ Այս դերերը կարծես ամրացնում են համակարգը, նույնիսկ եթե այն արդեն հիվանդ է։ Յուրաքանչյուրը խաղում է իր «դերը»՝ հավասարակշռությունը պահպանելու համար, և ոչ ոք չի նկատում, որ այդ հավասարակշռությունը պահպանվում է քայքայման հաշվին։
Երկրորդ մակարդակը տոհմայինն է՝ տատիկներ, պապիկներ, ավելի ավագ սերունդներ։ Այնտեղ նույնպես կան իրենց դինամիկան, չապրված պատմություններն ու տրավմաները, որոնք կարող են փոխանցվել հաջորդ սերունդներին։ Բայց դրա մասին առանձին կխոսենք հաջորդ հոդվածներում։
Այս ամբողջ համակարգի հիմքում հաճախ ընկած են խոր զգացումներ՝ ցավ, վիրավորանք, մեղքի զգացում, ամոթ և մեծ քանակությամբ ճնշված զայրույթ։
Ընտանիքը պահվում է հույսի և հիասթափության վրա, որոնք բոլորին գցում են հուզական ճոճանակի մեջ՝ «Ես նրան կփրկեմ» վիճակից մինչև «Ես ատում եմ նրան» վիճակ։
Ժամանակի ընթացքում ընտանիքը դադարում է նկատել, որ սկսել է սպասարկել կախվածությունը՝ որպես առանձին գոյություն ունեցող համակարգ։ Նրա «զոհասեղանին» բերվում են երեխաների մանկությունը, առողջ դատողությունը, ֆինանսական կայունությունն ու ապագան։
Եվ սա շարունակվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ կախվածություն ունեցող մարդը շարունակում է կառչել իր հիվանդությունից։
Ինչու ընտանիքը չի կարողանում ինքնուրույն հաղթահարել խնդիրը
Այստեղ կարևոր է ուղիղ ասել․ ինքնուրույն այս շրջանից դուրս գալը հաճախ չափազանց դժվար է։
Առաջին հերթին ընտանիքը գտնվում է «կույր գոտում»։ Երբ դուք համակարգի ներսում եք, չեք տեսնում այն ամբողջությամբ։ Դուք սովորել եք այդ դերերին, այդ լարվածությանը, տագնապի մշտական ֆոնին։
Դուք չեք նկատում այն, ինչ արդեն դարձել է «նորմա», որովհետև դա ձեր առօրյան է։ Իսկ կողքից հաճախ շատ ավելի տեսանելի են այն բաները, որոնք համակարգի ներսում աննկատ են թվում։
Երկրորդ՝ հիվանդության «թունավոր ազդեցությունը» աստիճանաբար փոխում է ընկալումը։ Ընտանիքն արդեն չի հիշում, թե ինչպես կարելի է այլ կերպ ապրել։
Սա նման է իրավիճակի, երբ մարդը երկար ժամանակ գտնվում է ծանր, չօդափոխվող տարածքում․ ժամանակի ընթացքում նա դադարում է զգալ հոտը և սկսում է մտածել, որ այդպես էլ պետք է լինի։
Սկանդալները, սայթաքումները, խոստումները և հիասթափությունները սկսում են ընկալվել որպես սովորական կյանք։
Բայց սա պարզապես կյանք չէ։ Սա կյանք է, որը ենթարկված է հիվանդությանը։
Երրորդ՝ ընտանիքը հաճախ պարզապես չունի համապատասխան գործիքներ։
Օգնելու ինտուիտիվ փորձերը՝ համոզելը, վերահսկելը, սպառնալը, լաց լինելը, հաճախ միայն աջակցում են կախվածությանը, որովհետև կառուցված են հին կանոնների վրա։
Իսկ համակարգից դուրս գալու համար պետք են նոր կանոններ։ Եվ պետք է մարդ՝ թարմ հայացքով և առողջ դատողությամբ, ով ներգրավված չէ այդ հարաբերությունների մեջ և կարող է տեսնել այն, ինչը թաքնված է հենց մասնակիցներից։
Ինչ կարելի է փորձել ինքնուրույն
Այնուամենայնիվ, դուք անզոր և անօգնական չեք։
Բացի այդ, ընտանիքի տարբեր անդամներ տարբեր չափով են ներգրավված կախվածություն ունեցող մարդու «փրկության» մեջ։
Մինչ մասնագիտական օգնության դիմելը ընտանիքը կարող է սկսել առաջին քայլերից։
Կարևոր է հասկանալ գլխավորը․ մարդուն աջակցելը չի նշանակում աջակցել նրա հիվանդությանը։
1. Ընդունեք, որ դուք չեք վերահսկում նրա օգտագործումը կամ խաղը
Դուք չեք կարող ստիպել մարդուն դադարեցնել խմելը, թմրամիջոցների օգտագործումը կամ խաղը։
Դա նրա ընտրությունն է և նրա պատասխանատվությունը։
2. Դադարեք «փրկել»
Մի փակեք նրա պարտքերը, մի ստեք ղեկավարին, մի վերացրեք նրա վարքի հետևանքները։
Սա դաժանություն չէ։ Սա հիվանդությունը պաշտպանությունից զրկել է։
3. Խոսեք զգացմունքների մասին, ոչ միայն փաստերի
«Դու նորից խմել ես» ասելու փոխարեն կարելի է ասել․
«Ես վախենում և բարկանում եմ, երբ քեզ տեսնում եմ այս վիճակում։ Ես չեմ կարող այսպես ապրել»։
4. Սկսեք վերականգնել ձեր սահմանները
Վերադարձրեք ձեր կյանք առօրյա ռեժիմը, հոբբիները, ընկերների հետ շփումը՝ այն ամենը, ինչը կախվածությունն առաջին հերթին դուրս էր մղել ձեր կյանքից։
5. Աջակցություն փնտրեք ձեզ համար
Գտեք համակախվածների աջակցության խումբ, հոգեբան կամ համայնք, որտեղ ձեզ կհասկանան։
Նման իրավիճակը միայնակ հաղթահարելը հաճախ շատ դժվար է։
Երբ արժե դիմել հոգեբանի
Օգնության արժե դիմել, եթե՝ զգում եք, որ ձեր կյանքն ամբողջությամբ ենթարկված է կախվածություն ունեցող մարդու վիճակին, ընտանիքում լարվածությունն աճում է, երեխաները տառապում են կամ սկսում են կրկնօրինակել մեծահասակների վարքը, դուք կորցնում եք ինքներդ ձեզ և այլևս չգիտեք, թե ինչ եք ուզում՝ բացի մեկ բանից՝ «Թող նա դադարեցնի», պայմանավորվելու կամ վերահսկողությունը խստացնելու փորձերը ամիսներ շարունակ արդյունք չեն տալիս, դուք ամեն օր զգում եք մեղք, ամոթ, վախ կամ դատարկություն։
Ինչպես կարող է ընթանալ աշխատանքը հոգեբանի հետ
Արդյունավետ գործիքներից մեկը, որը կարող է մեկնարկել վերականգնման գործընթացը, ընտանեկան ինտերվենցիայի մեթոդն է։
Սա կառուցվածքային հանդիպում է, որի ժամանակ ընտանիքը մասնագետի աջակցությամբ անվտանգ և անկեղծ ձևով կախվածություն ունեցող մարդուն ասում է իր զգացմունքների, նրա վարքի հետևանքների և այն պայմանների մասին, որոնք ընտանիքը պատրաստ է փոխել։
Սա հարձակում չէ և կենցաղային վերջնագիր չէ։
Սա միջոց է ասելու․
«Մենք քեզ սիրում ենք, բայց այլևս չենք աջակցելու քո հիվանդությանը»։
Ընտանեկան ինտերվենցիան կախվածություն ունեցող մարդուն հետադարձ կապ փոխանցելու տեխնոլոգիա է այն մասին, թե ինչպես է նրա վարքն անդրադառնում ընտանիքի անդամների վրա։
Կարևոր է այն չշփոթել սովորական ընտանեկան վեճի հետ։ Ընտանեկան ինտերվենցիան ունի ընթացակարգ, ձևաչափ, կանոնակարգ և սահմաններ, և հենց այդ պատճառով կարող է դառնալ թերապևտիկ գործիք։
Ավելի լայն իմաստով թերապիան ընտանիքը դիտարկում է որպես համակարգ։ Մենք կախվածություն ունեցող մարդուն չենք դիտում ընտանիքից ամբողջությամբ առանձնացված։ Աշխատում ենք նաև այն ամենի հետ, ինչ տեղի է ունենում նրա շուրջ։
Միասին կարելի է՝ գիտակցել այն թաքնված դերերը, որոնք դուք խաղում եք, և ընտանեկան սցենարները, որոնք պահպանում եք, սովորել տարբերակել մարդուն իր հիվանդությունից՝ սիրել նրան, բայց ոչ նրա կախվածությունը, տեսնել, թե ձեր որ գործողություններն են նույնիսկ ամենալավ մտադրություններից ելնելով աջակցում հիվանդությանը, գտնել այնպիսի պայմաններ ստեղծելու ձևեր, որոնցում կախվածություն ունեցող մարդը ստիպված կլինի կատարել սեփական ընտրությունը։
Կարևոր է հասկանալ․ կախվածությունից վերականգնման գործընթացը կարող է սկսել միայն ինքը՝ կախվածություն ունեցող մարդը։
Ընտանիքը չի կարող վերականգնվել նրա փոխարեն։
Բայց ընտանիքը կարող է ստեղծել միջավայր, որտեղ հիվանդությունն այլևս հարմար և շահավետ չի լինի։ Եվ այդ ժամանակ մարդու մոտ կհայտնվի այլ ընտրություն կատարելու իրական հնարավորություն։
Եզրակացություն
Կախվածությունը դատավճիռ չէ ամբողջ ընտանիքի համար, բայց այն մարտահրավեր է, որը պահանջում է վերանայել սովորական կանոնները։
Հիվանդ մարդուն սիրելը չի նշանակում, որ դուք պարտավոր եք քայքայել ինքներդ ձեզ և երեխաներին նրա հիվանդության պատճառով։
Իրական սերը այն է, երբ դուք աջակցում եք մարդուն, բայց հրաժարվում եք աջակցել նրա կախվածությանը։
Ընտանիքի համար հաճախ դժվար է միայնակ հաղթահարել այս իրավիճակը․ «կույր գոտին» չափազանց մեծ է, իսկ սովորական սցենարները՝ չափազանց խոր արմատավորված։
Երբեմն անհրաժեշտ է ուղեկից, ով համակարգը կտեսնի կողքից և կօգնի կատարել առաջին քայլը։
Դա հեշտ չէ, բայց հնարավոր է։
Եվ հաջորդ հոդվածներում այս թեման ավելի մանրամասն կքննարկենք։
Հեղինակի մասին
Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդ — ընտանեկան հոգեբան է՝ մեծ գործնական փորձով։ Աշխատում է ամուսինների միջև կոնֆլիկտների, ծնող-երեխա հարաբերությունների դժվարությունների, ընտանեկան ճգնաժամերի և հարազատի կախվածության հետ կապված խնդիրների հետ։ Օգնում է ոչ միայն լուծել ընթացիկ կոնֆլիկտները, այլ նաև հասկանալ այն պատճառները, որոնք տարիներ շարունակ կարող են պահպանել լարվածությունը ընտանիքում՝ նպաստելով ավելի առողջ և կայուն հարաբերությունների ձևավորմանը։
Մասնագետի էջէ: Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդ
