Ինչու են կախվածություն ունեցող մարդու հարազատները փորձում վերահսկել նրա կյանքը, ինչպես է դա խորացնում համակախվածությունը և ինչն է օգնում աստիճանաբար վերադարձնել ուշադրությունը սեփական անձին:
Ներածություն
Խորհրդատվության է գալիս մի կին։ Նրա ամուսինը խմում է։ Նա պատմում է, թե ինչպես է ստուգում նրա հեռախոսը, հաշվում բարում եղած շշերը, օրը տասը անգամ զանգահարում նրան։ Վերահսկում է փողը, ժամանակը, երթուղիները։ Գիտի՝ որտեղ է նա, ում հետ է, երբ է տուն վերադառնալու։ Եվ միաժամանակ ասում է․ «Ես հոգնել եմ։ Այլևս չեմ կարող։ Բայց եթե ես դադարեմ՝ ամեն ինչ կփլուզվի»։
Կախվածություն ունեցող մարդկանց կանայք, մայրերը, մեծահասակ երեխաները կարծես իրենց ձեռքում անտեսանելի կառավարման վահանակ են պահում։ Նրանց թվում է, որ եթե թուլացնեն վերահսկողությունը, աղետ կկատարվի։ Որ առանց իրենց վերահսկողության հարազատը կկորչի, վերջնականապես կխմի, կմահանա։
Բայց ահա թե ինչ եմ ես տեսնում իմ պրակտիկայում․ որքան ուժեղ է վերահսկողությունը, այնքան ամուր է դառնում հիվանդությունը։ Եվ այնքան խոր՝ համակախվածությունը։
Ինչո՞ւ է այդպես։ Եկեք հասկանանք։
Ի՞նչ է վերահսկողությունը համակախվածության մեջ
Վերահսկողությունը համակախվածության նշաններից մեկն է։ Դա մեկ այլ մարդու վարքը անօգնականության, մեղքի զգացման, վեճերի, սպառնալիքների, խորհուրդների կամ մանիպուլյացիաների միջոցով կառավարելու փորձ է։ Վերջում համակախված մարդիկ կամ պարտվում են, կամ բախվում դիմացինի զայրույթին և աստիճանաբար սկսում են զգալ, որ արդեն իրենք են հայտնվել իրադարձությունների վերահսկողության տակ։
Կարևոր է հասկանալ․ վերահսկողությունը ուժի մասին չէ։ Այն վախի մասին է։
Դա փորձ է պահելու այն, ինչը հնարավոր չէ պահել։ Պատրանք, որը կարճ ժամանակով անվտանգության զգացում է տալիս, բայց աստիճանաբար խլում է կյանքը։
Ինչպե՞ս է սա երևում կյանքում․ օրինակներ
Օրինակ 1. Կինը
Ամուսինը պարբերաբար խմում է։ Կինը վերահսկում է ամեն ինչ․ թաքցնում է փողը, որպեսզի նա ալկոհոլ չգնի, զանգահարում է աշխատանքի վայր, ստուգում է՝ արդյոք ալկոհոլի հոտ կա՞ նրանից, վիճաբանություն է սկսում, եթե նա ուշանում է, աղաչում է, սպառնում է, վերջնագրեր է ներկայացնում։
Նա գիշերները չի քնում։ Մոռացել է, թե վերջին անգամ երբ է զբաղվել իր գործերով։ Նա ապրում է ամուսնու կյանքով։
Ի՞նչ է տեղի ունենում։
Ամուսինը լիարժեք չի բախվում իր խմելու հետևանքներին։ Կինը փակում է պարտքերը, ստում է նրա ղեկավարին, վերացնում է հետքերը։ Հիվանդությունը շարունակվում է։
Իսկ կինը սպառվում է։ Բարկանում է նրա վրա և ինքն իր վրա։ Հետո մեղավոր է զգում, որ բարկացել է։
Շրջանը փակվում է։
Օրինակ 2. Մայրը
Որդին թմրամիջոցներ է օգտագործում։ Մայրը վերահսկում է նրա շրջապատը, ֆինանսները, ժամանակը։ Հետևում է նրա տեղադրությանը։ Զանգահարում է ընկերներին։ Ստուգում է սենյակը։
Նա փող է տալիս որդուն, որովհետև վախենում է, որ եթե չտա, նա «հանցագործության կգնա»։ Աղաչում է գնալ վերականգնողական կենտրոն։ Նա համաձայնում է, հետո հեռանում։ Մայրը կրկին աղաչում է։
Ի՞նչ է տեղի ունենում։
Որդին գիտի՝ ինչ էլ անի, մայրը կփորձի լուծել խնդիրը։ Նա լիարժեք պատասխանատվություն չի կրում իր քայլերի հետևանքների համար։ Չի հասնում իր հատակին։
Իսկ մայրը ապրում է մշտական տագնապի մեջ։ Ունի բարձր ճնշում, անքնություն, դեպրեսիա։ Գրեթե մոռացել է, որ երկրորդ դուստր էլ ունի, որը մեծացել է «ես կարևոր չեմ» զգացողությամբ։
Օրինակ 3. Մեծահասակ դուստրը
Հայրը տարիներ շարունակ խմում է։ Դուստրը վերահսկում է նրա առողջությունը՝ բժշկի է գրանցում, դեղեր է գնում, հետևում է սննդին։
Վերահսկում է նաև նրա շփումները՝ փորձում է թույլ չտալ հանդիպել «վատ ընկերների» հետ։
Նույնիսկ զգացմունքներն է փորձում վերահսկել՝ չի ուզում նեղացնել, չի խոսում խնդիրների մասին, որպեսզի հայրը նորից չսկսի խմել։
Ի՞նչ է տեղի ունենում։
Հայրը մնում է երեխայի դիրքում։ Դուստրը նրա համար մայր է դառնում։
Նա չի ապրում իր կյանքով։ Չի կառուցում հարաբերություններ։ Չի կարող հեռանալ։
Նա հայտնվում է թակարդում։
Ինչո՞ւ է ուզում ամեն ինչ վերահսկել
Վերահսկողությունը քմահաճույք չէ։ Դա պաշտպանական մեխանիզմ է։ Դրա հետևում վախ կա։
Աղետի վախ։ Եթե ես չվերահսկեմ՝ ինչ-որ սարսափելի բան կկատարվի։ Նա կհարբի։ Կկորցնի աշխատանքը։ Կմահանա։ Ես դա չեմ դիմանա։
Անզորության վախ։ Ընդունել, որ ոչինչ չեմ կարող անել, անտանելի է։ Վերահսկողությունը պատրանք է տալիս, որ գոնե ինչ-որ բան կարող եմ։
Մեղքի վախ։ Եթե դադարեմ վերահսկել, ես մեղավոր կլինեմ։ Վատ կին կլինեմ, վատ մայր, վատ դուստր։ Ես իրավունք չունեմ թողնել։
Դատարկության վախ։ Եթե ես նրան չեմ վերահսկում, ի՞նչ եմ անելու։ Ո՞վ եմ ես առանց այդ դերի։ Ինչո՞վ լցնեմ կյանքս։ Երբեմն վերահսկողությունը դառնում է սեփական անձի հետ չհանդիպելու միջոց։
Ի՞նչ է վերահսկողությունը անում ձեզ հետ
Վերահսկողությունը քայքայում է ձեզ։ Դանդաղ, բայց հետևողական։
Դուք կորցնում եք ինքներդ ձեզ։ Ձեր ցանկությունները, ծրագրերը, զգացմունքները երկրորդ պլան են անցնում։ Այլևս չգիտեք՝ ինչ եք ուզում։ Չեք հիշում՝ վերջին անգամ երբ եք ուրախացել։
Դուք սպառվում եք։ Տագնապ, անքնություն, գլխացավեր, ճնշման խնդիրներ, դեպրեսիա։ Մարմինը չի դիմանում մշտական լարվածությանը։
Դուք կորցնում եք հարաբերությունները։ Ընկերների, ընտանիքի մյուս անդամների, երեխաների հետ։ Ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացած է կախվածություն ունեցող մարդու վրա։ Մյուսները մնում են ստվերում։
Դուք կորցնում եք ինքներդ ձեզ ուրիշների աչքերում։ Ձեզ սկսում են ընկալել որպես «ալկոհոլիկի կին», «թմրամոլի մայր»։ Դուք աստիճանաբար դադարում եք ձեզ առանձին մարդ զգալ։
Դուք չեք ապրում։ Դուք գոյատևում եք։ Օր օրի։ Տարի առ տարի։
Ի՞նչ է վերահսկողությունը անում կախվածություն ունեցող մարդու հետ
Վերահսկողությունը չի օգնում։ Այն խանգարում է։
Կախվածություն ունեցող մարդը լիարժեք չի բախվում հետևանքներին։ Դուք փակում եք պարտքերը, ստում եք նրա փոխարեն, մաքրում եք հետքերը։ Նա ամբողջությամբ չի զգում, թե որքան կործանարար է իր վարքը։ Չի տեսնում իր հատակը։
Կախվածություն ունեցող մարդը մնում է երեխայի դիրքում։ Դուք նրա փոխարեն որոշումներ եք կայացնում։ Պատասխանատվությունը վերցնում եք ձեզ վրա։ Նա չի սովորում պատասխան տալ իր ընտրությունների համար։
Կախվածություն ունեցող մարդը կորցնում է հարգանքը։ Եվ ձեր, և իր նկատմամբ։ Նա գիտի, որ դուք ամեն դեպքում կփորձեք լուծել խնդիրը։ Գիտի, որ կարող է ամբողջ պատասխանատվությունը չվերցնել իր վրա։
Կախվածություն ունեցող մարդը շարունակում է օգտագործել։ Որովհետև հետևանքների զգալի մասը մեղմվում է։ Ամեն ինչ կարծես վերահսկողության տակ է։ Ամեն ինչ դեռ «նորմալ» է թվում։
Ի՞նչ կարելի է փորձել արդեն այսօր
1. Նկատեք՝ որտեղ եք վերահսկում։ Հենց հիմա, ազնվորեն։ Որտե՞ղ եք ստուգում, հետևում, համոզում, փրկում։ Գրեք դա։ Սա առաջին քայլն է։
2. Հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Ի՞նչ եմ զգում, երբ վերահսկում եմ»։ Վա՞խ։ Տագնա՞պ։ Մեղքի զգացո՞ւմ։ Զայրո՞ւյթ։ Վերահսկողության հետևում գրեթե միշտ ինչ-որ զգացում կա։ Փորձեք նկատել այն։
3. Սկսեք փոքրից։ Մի փորձեք միանգամից բաց թողնել ամեն ինչ։ Դա գրեթե անհնար է։ Սկսեք մեկ փոքր քայլից։ Օրինակ՝ այսօր չստուգել հեռախոսը։ Կամ չզանգահարել տասը անգամ։ Հինգ րոպե դիմանալ առանց վերահսկելու։
4. Հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Իսկ ես ի՞նչ եմ ուզում»։ Ոչ թե նա։ Դուք։ Ի՞նչ եք ուզում ուտել։ Ո՞ւր եք ուզում գնալ։ Ինչի՞ մասին եք ուզում խոսել։ Սկսեք աստիճանաբար վերադարձնել ինքներդ ձեզ։
5. Գտեք աջակցություն։ Համակախվածների աջակցության խումբ, հոգեբան, ընկերուհի, որը չի դատապարտի։ Այսպիսի օրինաչափությունները միայնակ փոխելը շատ դժվար է։ Վերահսկողությունը կարող է այնքան սովորական միջոց դառնալ տագնապը հաղթահարելու համար, որ առանց աջակցության դրանից հրաժարվելը շատ բարդ լինի։
Ե՞րբ արժե դիմել հոգեբանի
Օգնության արժե դիմել, եթե զգում եք, որ ձեր ամբողջ կյանքը կախված է մեկ ուրիշի վիճակից, չեք կարող դադարել նրան վերահսկելու փորձերից, թեև հասկանում եք, որ դա չի աշխատում, մշտապես տագնապ, մեղքի զգացում կամ զայրույթ եք ապրում, կորցրել եք կապը ինքներդ ձեզ հետ և այլևս չգիտեք՝ ինչ եք ուզում, ինչ եք զգում, ով եք, կամ պարզապես ուժասպառ եք եղել մշտական լարվածությունից, պայքարից և ամեն ինչ պահելու փորձերից։
Ինչպե՞ս կարող է անցնել աշխատանքը հոգեբանի հետ
Թերապիայի ընթացքում դուք չեք սովորի «ճիշտ վերահսկել»։ Մենք կփորձենք հասկանալ՝ ինչու է ձեզ ընդհանրապես պետք այդ վերահսկողությունը։ Ի՞նչ եք փորձում պաշտպանել դրա միջոցով։ Ո՞ր զգացումից եք փորձում փախչել։
Միասին մենք՝
Կտեսնենք, թե վերահսկողությունն ինչպես է կապված ձեր մանկության, վախերի և անձնական պատմության հետ, կսովորենք դիմանալ անզորությանը՝ հենց այն զգացմանը, որից փորձում եք թաքնվել վերահսկողության մեջ, աստիճանաբար կվերադարձնենք ձեզ ձեր սեփական կյանքի, ցանկությունների և սահմանների իրավունքը, կգտնենք հարազատին աջակցելու ձևեր առանց մշտական վերահսկողության՝ հարգելով նրա պատասխանատվությունն ու ձեր առանձին լինելը։
Եզրակացություն
Վերահսկողությունը պատրանք է։
Դուք չեք կարող ամբողջությամբ վերահսկել մեկ այլ մարդու։ Չեք կարող ստիպել նրան չխմել, թմրամիջոց չօգտագործել կամ չխաղալ։ Կարող եք պատասխանատվություն կրել միայն ձեր որոշումների և գործողությունների համար, և նույնիսկ դա միշտ չէ, որ հեշտ է։
Բայց սա վատ նորություն չէ։
Սա ազատագրում է։
Քանի դեռ փորձում եք վերահսկել նրան, աստիճանաբար դադարում եք ապրել ձեր կյանքով։ Իսկ երբ սկսում եք բաց թողնել վերահսկողությունը, հնարավորություն է առաջանում վերադառնալ ինքներդ ձեզ։
Դուք պարտավոր չեք փրկել բոլորին։
Դուք պարտավոր չեք ամեն ինչ ձեր ձեռքում պահել։
Դուք իրավունք ունեք ձեր կյանքի, ձեր զգացմունքների և ձեր ցանկությունների նկատմամբ։
Սկսեք փոքրից։ Մեկ քայլից։ Մեկ հարցից․
«Իսկ ես ի՞նչ եմ ուզում»։
Հեղինակի մասին
Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդը — ընտանեկան հոգեբան է՝ մեծ գործնական փորձով։ Աշխատում է ամուսինների միջև կոնֆլիկտների, ծնող-երեխա հարաբերությունների դժվարությունների, ընտանեկան ճգնաժամերի և հարազատի կախվածության հետ կապված խնդիրների հետ։ Օգնում է ոչ միայն լուծել ընթացիկ կոնֆլիկտները, այլ նաև հասկանալ այն պատճառները, որոնք տարիներ շարունակ կարող են պահպանել լարվածությունը ընտանիքում՝ նպաստելով ավելի առողջ և կայուն հարաբերությունների ձևավորմանը։
Մասնագետի էջէ: Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդ
