Վերականգնման հիմնական փուլերը, դրանց ռիսկերը և ընտանիքի դերը յուրաքանչյուր փուլում:
Կախվածությունից վերականգնումը միայն օգտագործումը դադարեցնելը չէ։ Դա երկարատև գործընթաց է, որի ընթացքում մարդը սովորում է ապրել առանց նյութի, ճանաչել իր տրիգերները, փոխել վարքային մոդելները և աստիճանաբար վերականգնել իր կյանքը։Շատերը կարծում են, որ կախվածությունից վերականգնումը ավարտվում է այն պահին, երբ մարդը դադարում է օգտագործել։ Իրականում օգտագործումը դադարեցնելը միայն երկար և բարդ գործընթացի սկիզբն է։
Վերականգնումը վերջնակետ չէ, այլ ճանապարհ։ Եվ այս ճանապարհն ունի հստակ փուլեր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր խնդիրները, ռիսկերը և բացահայտումները։
Կախվածությունը մեկ օրում չի առաջանում․ այն ձևավորվում է տարիների ընթացքում։ Եվ վերականգնումը նույնպես պահանջում է ժամանակ, ջանք և համակարգված աշխատանք։
Այս հոդվածում կքննարկենք վերականգնման փուլերը Թերենս Գորսկիի մոդելի համաձայն, կկապենք դրանք քիմիական կախվածություն ունեցող մարդկանց իրական կյանքի հետ և կտեսնենք, թե ինչ է տեղի ունենում յուրաքանչյուր փուլում՝ ինչպես հենց կախվածություն ունեցող մարդու, այնպես էլ նրա ընտանիքի հետ։
Անցումային փուլ․ սեփական անզորության գիտակցումը
Ամեն ինչ սկսվում է այն պահից, երբ մարդն առաջին անգամ ազնվորեն ընդունում է․
«Ես չեմ կարող վերահսկել իմ օգտագործումը»։
Մինչ այդ նա տարիներ շարունակ փորձել է «նվազեցնել չափաբաժինը», «խմել միայն տոներին», «ծխել միայն հանգստյան օրերին» և ամեն անգամ նորից սայթաքել է։
Օգտագործումը վերահսկելու փորձերը մեկը մյուսի հետևից ձախողվում են։ Սա ամենացավոտ գիտակցումներից մեկն է, որովհետև այն քանդում է վերահսկողության պատրանքը։
Այս փուլում կախվածություն ունեցող մարդիկ հաճախ կառչում են ցանկացած այլընտրանքից, միայն թե չընդունեն իրենց անզորությունը հիվանդության առաջ։ Նրանք փոխում են բնակության վայրը, աշխատանքը, ուսումը, փորձում են էզոթերիկ պրակտիկաներ, կոդավորում, դիմում շամանների՝ միայն թե չգնան իրական բուժման։
Դրա հետևում միաժամանակ կանգնած են վախն ու ժխտումը․ «Ես պարզապես սխալ տեղում եմ ապրում», «Պետք է փոխեմ շրջապատս», «Ինձ կամքի ուժ չի բավականացնում»։
Բայց արտաքին պայմանների փոփոխությունը չի փոխում հիվանդությունը։ Այն մնում է մարդու հետ՝ ուր էլ նա գնա։
Այս փուլի հիմնական խնդիրը իրականությունից փախչելը դադարեցնելն է և տեսնելը, որ խնդիրը ոչ աշխատանքի վայրի, ոչ քաղաքի և նույնիսկ ոչ ընկերների մեջ է։ Խնդիրը ներսում է։
Եվ միայն այս փաստի ընդունումն է բացում իրական վերականգնման ճանապարհը։
Կայունացման փուլ․ դետոքս և դրա թակարդները
Երբ մարդը համաձայնում է կլինիկայում դետոքսիկացիայի անցնել, դա շատ մեծ քայլ է։
Նա սկսում է լուծել ֆիզիկական կախվածության խնդիրը․ տոքսինները դուրս են բերվում օրգանիզմից, աբստինենտային համախտանիշը թեթևացվում է, մարմինը աստիճանաբար վերադառնում է հարաբերական նորմայի։
Բայց այստեղ լուրջ ռիսկ կա։
Շատերը կանգ են առնում այս փուլում և դառնում են յուրատեսակ «դետոքսի մշտական պացիենտներ»։
Սխեման պարզ է և ողբերգական․ խմեց — կաթիլային բուժում ստացավ — նորից խմեց — նորից կաթիլային բուժում ստացավ։
Եվ այդպես շարունակ՝ մինչև օրգանիզմի լիակատար հյուծում։
Ֆիզիկապես մարդը կրկին մաքրվում է, բայց հոգեբանորեն և սոցիալական առումով մնում է նույն տեղում, որտեղ նախկինում էր։
Կախվածության պատճառների հետ որևէ աշխատանք չի կատարվում։ Չեն փոխվում մտածողությունը, վարքը և ապրելակերպը։ Կա միայն ժամանակավոր թեթևացում, որին հետո հաջորդում է նոր սայթաքում։
Առանց մտածողության և ապրելակերպի հետ աշխատանքի դետոքսը մնում է միայն ժամանակավոր թեթևացում։
Վերականգնման սկզբնական փուլ․ վերականգնողական ծրագիր
Այս փուլում կախվածություն ունեցող մարդը համաձայնում է անցնել լիարժեք վերականգնողական ծրագիր։
Նա պարզապես չի դադարում օգտագործել․ նա սկսում է սովորել ապրել առանց նյութի։
Մարդը յուրացնում է ծրագիրը, աշխատում է ժխտման հետ, սկսում է ընդունել, որ կախվածությունը քրոնիկական հիվանդություն է, որի հետ անհրաժեշտ է աշխատել ամեն օր։
Բայց այստեղ էլ կա իր թակարդը՝ դառնալ «վերականգնողական կենտրոնի մշտական պացիենտ» կամ «քրոնիկ սայթաքող»։
Մարդը կարող է մի ծրագրից անցնել մյուսին, տարիներով ապրել կենտրոններում, բայց այդպես էլ առաջ չգնալ։
Վերականգնողական կենտրոնը աստիճանաբար դառնում է իրական կյանքի փոխարինող, այլ ոչ թե դրան պատրաստվելու միջոց։
Մյուս դեպքում մարդը կենտրոնից դուրս գալուց հետո նորից ու նորից սայթաքում է, որովհետև այդպես էլ չի սովորել ապրել դրա սահմաններից դուրս՝ սովորական միջավայրում, իրական խնդիրների, հարաբերությունների, պատասխանատվության և առօրյա դժվարությունների մեջ։
Միջանկյալ փուլ․ խորքային աշխատանք և վերասոցիալականացում
Սա ամենաերկարատև և աշխատատար փուլն է։
Այն կարող է կապված լինել երկարատև վերականգնողական ծրագրի կամ հոգեբանի, քիմիական կախվածության խորհրդատուի հետ աշխատանքի հետ։
Այստեղ արդեն բավարար չէ պարզապես ասել․
«Ես չեմ խմում»։
Պետք է պատասխանել շատ ավելի բարդ հարցերի․ Ինչո՞ւ էիր խմում, ի՞նչն էր ստիպում քեզ փախչել նյութի մեջ, բնավորության ո՞ր առանձնահատկություններն ու սովորական վարքային մոդելներն են խանգարում քեզ այլ կերպ ապրել։
Այս փուլում մարդը սովորում է ճանաչել իր տրիգերները, աշխատել ձգողականության հետ, ապրել բարդ հույզերը առանց նյութի։
Սկսվում է սոցիալականացման, ավելի ճիշտ՝ վերասոցիալականացման գործընթացը։
Մարդը վերադառնում է հասարակություն, բայց արդեն փոխված։ Նա վերականգնում է ընտանիքի հետ հարաբերությունները, աշխատանք է գտնում, սովորում է պատասխանատվություն կրել, ծրագրեր կազմել և մարդկանց հետ փոխազդել։
Նա նորից սովորում է ապրել։
Ոչ միայն լինել սթափ, այլ լինել կենդանի։
Եզրափակիչ փուլ․ հանդիպում մանկության հետ
Այս փուլում վերականգնվող մարդը աստիճանաբար գալիս է հետևյալ ըմբռնմանը․
«Այն, ինչ այսօր կատարվում է ինձ հետ, արմատներ ունի մանկության մեջ»։
Նա սկսում է հասկանալ, որ իր բազմաթիվ արձագանքները, վախերն ու սովորական սցենարները կարող են կապված լինել մանկության տրավմաների, ընտանեկան դիրքորոշումների և չապրված վիրավորանքների հետ։
Եվ այդ ժամանակ մարդը գնում է ավելի խորքային թերապիայի՝ արդեն ոչ միայն կախվածության հետ անմիջականորեն աշխատելու, այլ նաև իր անձը, համոզմունքներն ու անցյալը վերանայելու համար։
Այս փուլը բոլորի համար չէ և ոչ բոլորին է անհրաժեշտ վերականգնման հենց առաջին տարում։
Բայց նա, ով հասնում է այս փուլին, հնարավորություն է ստանում ոչ միայն սթափության, այլ իրական ներքին ազատության։
Ազատվելու այն հին սցենարներից, որոնք ժամանակին նրան հասցրել էին կախվածության։
Ռեմիսիայի պահպանման փուլ
Ռեմիսիան սա չէ․
«Ես բուժվել եմ»։
Ռեմիսիան սա է․
«Այսօր ես չեմ օգտագործում»։
Եվ այս վիճակը պահանջում է ամենօրյա գիտակցված աշխատանք։
Նույնիսկ 10 կամ 20 տարվա սթափությունից հետո մարդը շարունակում է կախվածություն ունենալ՝ սա քրոնիկական հիվանդություն է։ Բայց նա սովորել է ապրել դրա հետ՝ թույլ չտալով հիվանդությանը քանդել իր կյանքը։
Այս փուլում կարևոր է շարունակել հաճախել աջակցության խմբերի, անհրաժեշտության դեպքում աշխատել հոգեբանի հետ, խուսափել տրիգերային իրավիճակներից, հիշել սեփական խոցելիության մասին և թույլ չտալ չափազանց մեծ ինքնավստահություն։
Չափազանց մեծ ինքնավստահությունը երկարատև ռեմիսիայի գլխավոր թշնամիներից մեկն է։
Միտքը՝
«Ես արդեն երկար ժամանակ չեմ խմում, հիմա կկարողանամ վերահսկել»։
կարող է դառնալ վտանգավոր սցենարի սկիզբ և բերել սայթաքման։
Ընտանիքի դերը յուրաքանչյուր փուլում
Վերականգնման յուրաքանչյուր փուլում ընտանիքը չափազանց կարևոր դեր ունի։
Բայց աջակցությունը պետք է ճիշտ լինի։
Սա ոչ խղճահարություն է և ոչ փրկարարություն, այլ այնպիսի պայմանների ստեղծում, որոնցում կախվածություն ունեցող մարդը իսկապես կարող է փոխվել։
Անցումային փուլում
Ընտանիքը կարող է օգնել՝ դադարելով թաքցնել օգտագործման հետևանքները, փակել պարտքերը և կախվածություն ունեցող մարդու փոխարեն լուծել նրա խնդիրները։
Սա մարդուն հնարավորություն է տալիս առերեսվել իրականությանը և սեփական վարքի հետևանքներին։
Կայունացման փուլում
Կարևոր է աջակցել դետոքսիկացիա անցնելու որոշմանը և չստեղծել պայմաններ օգտագործմանը արագ վերադառնալու համար։
Սկզբնական փուլում
Չարժե ճնշել մարդուն և արագ արդյունքներ պահանջել։
Պետք է նրան ժամանակ տալ անցնելու վերականգնողական ծրագիրը և սկսելու յուրացնել նոր ապրելակերպը։
Միջանկյալ փուլում
Ընտանիքը նույնպես ստիպված է սովորել նոր ձևով շփվել, աստիճանաբար վերականգնել վստահությունը և նկատել մարդու իրական հաջողությունները։
Եզրափակիչ փուլում
Հարազատները պետք է պատրաստ լինեն անցյալի մասին ազնիվ և երբեմն ծանր զրույցների։
Նման զրույցները կարող են ցավոտ լինել, բայց դառնում են ավելի խորքային աշխատանքի մի մասը։
Ռեմիսիայի պահպանման փուլում
Կարևոր է հարգել մարդու գիտակցվածությունը, անընդհատ չհիշեցնել նրան անցյալի մասին, չստուգել և չվերահսկել նրա յուրաքանչյուր քայլը։
Երբեմն ամենակարևորը պարզապես կողքին լինելն է։
Եզրակացություն
Կախվածությունից վերականգնումը մեկ որոշում չէ, այլ գործընթաց։
Սա բազմաթիվ քայլերից կազմված ճանապարհ է, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր խնդիրները, դժվարություններն ու ռիսկերը։
Եվ գլխավորը, ինչ անհրաժեշտ է հիշել․ վերականգնումը հնարավոր չէ առանց հիվանդության ընդունման, սեփական անձի հետ աշխատանքի և այն համակարգի աջակցության, որը փոխվում է կախվածություն ունեցող մարդու հետ միասին։
Կախվածությունը տոհմի և ամբողջ ընտանիքի հիվանդություն է։
Եվ վերականգնումը նույնպես գործընթաց է, որը վերաբերում է բոլորին։
Ընտանիքը, որը կախվածություն ունեցող մարդու հետ միասին անցնում է վերականգնման ճանապարհը, աստիճանաբար դադարում է համակախված լինել։
Այն դառնում է հենարան, ոչ թե հենակ։
Եվ այդ ժամանակ սթափությունն իրական հնարավորություն է ստանում դառնալ կայուն։
Հեղինակի մասին
Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդը — ընտանեկան հոգեբան է՝ մեծ գործնական փորձով։ Աշխատում է ամուսինների միջև կոնֆլիկտների, ծնող-երեխա հարաբերությունների դժվարությունների, ընտանեկան ճգնաժամերի և հարազատի կախվածության հետ կապված խնդիրների հետ։ Օգնում է ոչ միայն լուծել ընթացիկ կոնֆլիկտները, այլ նաև հասկանալ այն պատճառները, որոնք տարիներ շարունակ կարող են պահպանել լարվածությունը ընտանիքում՝ նպաստելով ավելի առողջ և կայուն հարաբերությունների ձևավորմանը։
Մասնագետի էջէ: Իրինա Վալերիևնա Մեդվեդ
