Ինչու է մարդը նորից ու նորից հիշում երեկվա երեկոն և փորձում համոզվել, որ ոչ մի վատ բան չի արել։
Տագնապ ալկոհոլից հետո հաճախ ուժեղանում է այն ժամանակ, երբ մարդը չի հիշում երեկոյի բոլոր մանրամասները և փորձում է վերականգնել կատարվածը։
Ալկոհոլ օգտագործելուց հետո որոշ մարդկանց մոտ սկսվում է ոչ միայն սովորական խումհարը։
Մարդը առավոտյան արթնանում է և առաջին հերթին փորձում վերականգնել երեկվա երեկոն։
«Ես ավելորդ բան չասացի՞»։
«Ես որևէ մեկին չվիրավորեցի՞»։
«Ինչո՞ւ ես դա ասացի»։
«Ի՞նչ են հիմա մտածում իմ մասին»։
«Իսկ եթե ես ինձ հիմարի պես եմ պահել»։
Նա հիշում է առանձին խոսակցություններ, մարդկանց դեմքի արտահայտությունները, սեփական վարքը։ Եթե երեկոյի մի մասը հիշողությունից դուրս է մնացել, տագնապն ավելի է ուժեղանում։
Այդ ժամանակ մարդը սկսում է գրել կամ զանգել նրանց, ովքեր կողքին էին։
«Երեկ ամեն ինչ նորմա՞լ էր»։
«Ես որևէ տարօրինակ բան չարեցի՞»։
«Ես որևէ մեկին չվիրավորեցի՞»։
Լսելով պատասխան՝ «Այո, ամեն ինչ նորմալ էր, հանգստացիր», նա իսկապես որոշ ժամանակ հանգստանում է։
Բայց ոչ երկար։
Ինչու է ալկոհոլից հետո տագնապ առաջանում
Պատճառը միայն այն չէ, որ մարդն իսկապես կարող էր ավելորդ բան ասել կամ անել։
Ալկոհոլի մեծ քանակ օգտագործելուց հետո փոխվում է և՛ ֆիզիկական, և՛ հուզական վիճակը։ Հաջորդ օրը կարող են առաջանալ տագնապ, դյուրագրգռություն, ընկճվածություն, մեղքի զգացում։
Եթե մարդը միաժամանակ վատ է հիշում երեկոյի մի մասը, առաջանում է նաև մեկ այլ խնդիր՝ անորոշություն։
Նա պարզապես չգիտի, թե ինչ է տեղի ունեցել։
Իսկ անհայտությունը ուղեղը հաճախ փորձում է լրացնել ենթադրություններով։ Եվ եթե մարդը հակված է տագնապի, այդ ենթադրությունները սովորաբար ամենահաճելին չեն։
«Եթե չեմ հիշում, ուրեմն հաստատ ինչ-որ վատ բան է եղել»։
Եվ սկսվում է տեղի ունեցածը բառացիորեն կտոր առ կտոր վերականգնելու փորձը։
Ի՞նչ է հետիրադարձային ռումինացիան
Հետիրադարձային ռումինացիան արդեն տեղի ունեցած իրավիճակին մտքով բազմիցս վերադառնալն է։
Մարդը նորից ու նորից մտքում վերարտադրում է նույն խոսակցությունը։
«Ինչո՞ւ ես դա ասացի»։
Հետո հիշում է զրուցակցի արձագանքը։
«Նա մի տեսակ տարօրինակ նայեց։ Երևի ես նրան վիրավորեցի»։
Որոշ ժամանակ անց հայտնվում է մեկ այլ միտք։
«Իսկ հետո ի՞նչ եղավ։ Ինչո՞ւ ես դա չեմ հիշում»։
Մարդուն թվում է, թե եթե մի փոքր էլ մտածի, հիշի բոլոր մանրամասները և ամեն ինչ ճիշտ վերլուծի, տագնապը վերջապես կանցնի։
Բայց հաճախ հակառակն է տեղի ունենում։
Որքան շատ է նա վերլուծում տեղի ունեցածը, այնքան ավելի շատ նոր պատճառներ է գտնում անհանգստանալու համար։
Ստացվում է բավական պարզ շրջան։
տագնապ → հիշողություններ → վերլուծություն → ինքնաքննադատություն → ավելի մեծ տագնապ
Ինչու է ուզում ուրիշներին հարցնել․ «Ես նորմա՞լ էի պահում ինձ»
Սա նույնպես անորոշությունից ազատվելու փորձ է։
Մարդուն ավելի հեշտ է դառնում, երբ ինչ-որ մեկը ասում է․
«Այո, ամեն ինչ նորմալ էր»։
Խնդիրն այն է, որ այդ հանգստությունը սովորաբար ժամանակավոր է։
Որոշ ժամանակ անց առաջանում է նոր միտք։
«Գուցե նա պարզապես չի ուզում ինձ ասել»։
Կամ՝
«Լավ, նրա հետ ամեն ինչ նորմալ է։ Իսկ ես մյուս մարդու հետ ի՞նչ էի խոսում»։
Եվ նոր ստուգման կարիք է առաջանում։
Այսպես մարդը աստիճանաբար սովորում է տագնապի հետ գործ ունենալ ոչ թե ինքնուրույն, այլ շրջապատի մշտական հավաստիացումների միջոցով։
Հատկապես դժվար է, երբ հիշողության բացեր կան
Եթե մարդը հիշում է ամբողջ երեկոն, գոնե կարող է գնահատել սեփական վարքը։
Հիշողության բացերի դեպքում այդ հնարավորությունը չկա։
Եվ այստեղ առաջանում է տհաճ պարադոքս․ մարդը փորձում է հիշել այն, ինչը հնարավոր է պարզապես չկա իր հիշողության մեջ։
Նա նորից ու նորից վերադառնում է երեկոյի նույն հատվածին, բայց ամբողջական պատկեր չի ստանում։
Իսկ տագնապը պահանջում է որոշակիություն։
«Ես պետք է հաստատ իմանամ՝ ինչ է տեղի ունեցել»։
Այդ հարյուր տոկոսանոց վստահությունը հնարավոր չէ ստանալ։
Եվ այդ ժամանակ պատասխանի որոնումը կարող է շարունակվել ժամերով, երբեմն էլ՝ մի քանի օր։
Հետո ավելի հեշտ է դառնում
Անցնում է մի քանի օր։
Ոչ մի աղետալի բան տեղի չի ունեցել։ Մարդիկ շարունակում են շփվել։ Աշխատանքում ամեն ինչ նորմալ է։ Ոչ ոք պահանջներ չի ներկայացնում։
Հիշողությունները աստիճանաբար կորցնում են իրենց հուզական սրությունը։
Եվ մարդը սկսում է ինքն իրեն ասել․
«Դե, չափից շատ խմեցի»։
«Ում հետ չի պատահում»։
«Ոչ մի սարսափելի բան տեղի չի ունեցել»։
Տագնապն անցնում է։
Թվում է՝ խնդիրը ավարտվեց։
Բայց եթե նման դրվագները կրկնվում են, կարող է ամրապնդվել հենց արձագանքելու մեխանիզմը։
Հաջորդ օգտագործումից հետո մարդը նորից արթնանում է տագնապով, նորից վերականգնում երեկվա երեկոն, նորից ստուգում ինքն իրեն և հարցնում շրջապատին։
Աստիճանաբար մշտական ինքնաստուգման սովորությունը կարող է դուրս գալ ալկոհոլի հետ կապված իրավիճակների սահմաններից։
Իսկ եթե ալկոհոլն արդեն կապ չունի՞
Երբեմն մարդը վաղուց արդեն հարբած վիճակում չի եղել, բայց շարունակում է նույն կերպ վերլուծել սովորական շփումը։
Մարդկանց հետ հանդիպումից հետո։
«Հավանաբար ես ինչ-որ բան սխալ ասացի»։
Զրույցից հետո։
«Ինչո՞ւ ես ընդհանրապես դա ասացի»։
Հաղորդագրությունից հետո։
«Ինչո՞ւ նա այդպես պատասխանեց։ Գուցե ես նրան ինչ-որ բանով վիրավորեցի»։
Մարդը վերադառնում է խոսակցությանը, ստուգում նամակագրությունը, վերլուծում ինտոնացիաները, դեմքի արտահայտությունները, սեփական բառերը։
Այսինքն՝ իրավիճակը փոխվում է, բայց տագնապի հետ գործ ունենալու նույն ձևը մնում է ծանոթ՝ նորից ու նորից ստուգել ինքն իրեն, մինչև մի փոքր հանգստանա։
Եվ հենց այստեղ խնդիրը կարող է լինել արդեն ոչ այնքան երեկվա կոնկրետ երեկոյի մեջ, որքան ձևավորված տագնապային մտածելակերպի։
Ի՞նչ անել
Առաջինը՝ նկատել հենց մեխանիզմը։
Յուրաքանչյուր տհաճ դրվագ պետք չէ տասնյակ անգամ վերլուծել։
Եթե իսկապես ինչ-որ մեկին վիրավորել եք, կարելի է դա ընդունել, ներողություն խնդրել և եզրակացություններ անել։
Եթե չեք հիշում տեղի ունեցածի մի մասը, բացակայող հիշողությունները անվերջ վերականգնելու փորձերը պարտադիր չէ, որ պատասխան տան։
Եվ ամենակարևորը՝ արժե ուշադրություն դարձնել ոչ միայն տագնապային մտքերի բովանդակությանը, այլ նաև նրան, թե ինչ եք անում, երբ այդ մտքերը հայտնվում են։
Քանի՞ անգամ եք մտքով վերադառնում իրավիճակին։
Քանի՞ մարդու եք հարցնում՝ ամեն ինչ նորմա՞լ էր։
Որքա՞ն ժամանակ եք փորձում հասնել բացարձակ վստահության, որ ոչ մի վատ բան տեղի չի ունեցել։
Որովհետև երբեմն խնդիրը արդեն ոչ թե այն է, թե ինչ է տեղի ունեցել երեկ, այլ այն, որ այսօր հնարավոր չէ դադարել դա ստուգել։
Եվ եթե նման վիճակները պարբերաբար կրկնվում են ալկոհոլ օգտագործելուց հետո, գուցե արժե ինքներդ ձեզ տալ ևս մեկ հարց․
Ինչո՞ւ ալկոհոլը շարունակում է տեղ զբաղեցնել իմ կյանքում, եթե դրանից հետո մի քանի օր ստիպված եմ վճարել ոչ միայն ֆիզիկական ինքնազգացողությամբ, այլ նաև սեփական տագնապով։
Հեղինակի մասին
Հրաչյա Բադալյանը, կախվածությունների ոլորտում մասնագիտացած հոգեբան է։ Աշխատում եմ խաղային կախվածության, համակախվածության և տագնապային վիճակների հետ։ Օգնում եմ կախվածություն ունեցող մարդկանց և նրանց հարազատներին կառուցել ավելի կայուն կյանք, վերականգնել անձնական պատասխանատվությունը և դուրս գալ սովորական կործանարար վարքային սցենարներից։
