Ինչու առաջին թեթևացումը դեռ չի նշանակում կայուն փոփոխություններ և ինչպես հասկանալ՝ իսկապես ժամանակն է ավարտել թերապիան։
Իմ պրակտիկայում երբեմն կրկին ու կրկին հանդիպում եմ նույն շրջադարձային պահին։
Մարդը դիմում է հոգեբանի, երբ նախկինի պես ապրելն արդեն անհնար է դառնում։ Տագնապը խանգարում է քնել, ընտանիքում անընդհատ կոնֆլիկտներ են լինում, կախվածությունը բերում է լուրջ հետևանքների։ Ցավն ու վախը ստիպում են օգնություն փնտրել։
Առաջին մի քանի հանդիպումներից հետո մարդուն սկսում է ավելի թեթև լինել։ Հայտնվում է հույս, նվազում է լարվածությունը, հաջողվում է դադարեցնել կործանարար վարքը։ Եվ հենց այդ պահին կարող է առաջանալ միտքը․ «Գլխավորն արդեն անցել է։ Հնարավոր է՝ մնացածը կարողանամ ինքնուրույն հաղթահարել»։
Հանդիպումները սկսում են պակաս կարևոր թվալ, պայմանավորվածությունները այլևս այնքան մանրակրկիտ չեն կատարվում, աշխատանքը աստիճանաբար հետաձգվում է։ Երբեմն մարդը նույնիսկ սկսում է մտածել, թե նախկին փոփոխությունները գրեթե ինքնաբերաբար են տեղի ունեցել։
Երբ ցավի հետ միասին նվազում է նաև մոտիվացիան
Քանի դեռ խնդիրը սուր է, այն անընդհատ հիշեցնում է, որ ինչ-որ բան պետք է փոխել։ Բայց երբ վիճակը բարելավվում է, նախկին մոտիվացիան թուլանում է։
Սա լիովին հասկանալի մեխանիզմ է։ Մարդը արագ է սովորում թեթևացմանը և աստիճանաբար մոռանում, թե նախկինում որքան ծանր էր։ Այն աշխատանքը, որի շնորհիվ առաջացան առաջին փոփոխությունները, սկսում է ավելի քիչ նկատելի թվալ։
Բայց հենց այստեղ է առաջանում ավելի բարդ խնդիրը՝ շարունակել փոխվել ոչ միայն այն պատճառով, որ կյանքն անտանելի էր դարձել, այլ որովհետև մարդը հասկանում է, թե ինչպիսի կյանք է ուզում ապրել հետագայում։
Թեթևացումը դեռ չի նշանակում կայունություն
Տարբերություն կա «ինձ ավելի լավ է» և «ես սովորել եմ այլ կերպ վարվել» արտահայտությունների միջև։
Տագնապը կարող է նվազել, բայց բարդ իրավիճակներից խուսափելու սովորությունը մնալ։ Ընտանիքում կարող է ավելի հանգիստ դառնալ, բայց հարազատին վերահսկելու ձգտումը չվերանալ։ Մարդը կարող է դադարել խաղալ, բայց դեռ չիմանալ, թե ինչ է անելու ուժեղ լարվածության, միայնության կամ կրկին խաղալու ցանկության դեպքում։
Առաջին բարելավումները կարևոր են։ Բայց կայունությունը երևում է ավելի ուշ՝ երբ կրկին դժվար է դառնում, և մարդը կարողանում է ավտոմատ կերպով չվերադառնալ նախկին վարքին։
Հրաշքի սպասում առաջին փոփոխություններից հետո
Երբեմն թեթևացումից հետո յուրատեսակ էյֆորիա է առաջանում․ թվում է, թե հիմա ամեն ինչ ինքն իրեն պետք է սկսի փոխվել։
Եթե մարդը դադարել է խաղալ, կարող է ակնկալել, որ հարաբերությունները արագ կվերականգնվեն, պարտքերը կվերանան, վստահությունը կվերադառնա, և կյանքի նկատմամբ հետաքրքրությունը նորից կհայտնվի։ Բայց կործանարար վարքի դադարեցումը միայն հնարավորություն է ստեղծում հետագա վերականգնման համար։
Այստեղ կարող է առաջանալ հիասթափություն․ «Ես գնում եմ հոգեբանի մոտ, ինչո՞ւ իմ կյանքը դեռ չի փոխվել»։
Հոգեբանը կարող է օգնել տեսնել կրկնվող մեխանիզմները, գտնել վարքի այլ տարբերակներ և աջակցել դժվար պահերին։ Բայց նա չի կարող մարդու փոխարեն անցկացնել ծանր զրույցը, նրա փոխարեն դիմանալ տագնապին, կատարել պայմանավորվածությունը կամ հրաժարվել տհաճ զգացմունքներից փախչելու սովորական ձևից։
Փոփոխությունների հիմնական մասը տեղի է ունենում հանդիպումների միջև՝ իրական կյանքում։
Եթե ուզում եք ավարտել թերապիան
Հանդիպումները դադարեցնելու ցանկությունը պարտադիր չէ, որ նշանակի խուսափում։ Երբեմն աշխատանքն իսկապես մոտենում է ավարտին․ նպատակները ձեռք են բերվել, վիճակը կայուն է, մարդը կարողանում է ինքնուրույն հաղթահարել դժվարությունները։
Բայց երբեմն հեռանալու ցանկությունը հայտնվում է հենց առաջին թեթևացումից հետո կամ այն պահին, երբ աշխատանքը մոտենում է ավելի բարդ փուլին։
Այդ պատճառով ավելի օգտակար է ոչ թե լուռ անհետանալ, այլ քննարկել տեղի ունեցողը հոգեբանի հետ։ Հնարավոր է՝ թերապիան իսկապես ժամանակն է ավարտել կամ հանդիպումները դարձնել ավելի հազվադեպ։ Իսկ հնարավոր է՝ անհետացել է միայն սուր ցավը, մինչդեռ սովորական վարքային ձևերը դեռ չեն փոխվել։
Թերապիան ավարտելուց առաջ օգտակար է ինքներդ ձեզ հարցնել․ Ի՞նչ է իրականում փոխվել թերապիայի սկզբից ի վեր։ Ինձ պարզապես ավելի լա՞վ է, թե՞ ես սովորել եմ այլ կերպ վարվել։ Ինչպե՞ս եմ հաղթահարում, երբ վերադառնում են հին զգացմունքներն ու իմպուլսները։ Ի՞նչ եմ դեռ սպասում ստանալ հոգեբանից՝ սեփական գործողությունների փոխարեն։
Թերապիան չպետք է անվերջ շարունակվի։ Դրա նպատակներից մեկն էլ այն է, որ մարդը աստիճանաբար կարողանա ապրել առանց մասնագետի կանոնավոր աջակցության։
Բայց «ինձ հիմա ավելի լավ է» և «ես պատրաստ եմ ինքնուրույն առաջ շարժվել» միշտ չէ, որ նույն բանն են։
Հեղինակի մասին
Հրաչյա Բադալյանը, կախվածությունների ոլորտում մասնագիտացած հոգեբան է։ Աշխատում եմ խաղային կախվածության, համակախվածության և տագնապային վիճակների հետ։ Օգնում եմ կախվածություն ունեցող մարդկանց և նրանց հարազատներին կառուցել ավելի կայուն կյանք, վերականգնել անձնական պատասխանատվությունը և դուրս գալ սովորական կործանարար վարքային սցենարներից։
